معمار آرزوها ; زمان معمار است

انگاره میانی

  آلن با دیو فیلسوف معاصر بر اساس نظریاتی که در باب فلسفه در قرن بیستم مطرح شده است، فلسفه معاصر را بیمار می بیند و بیماری آنرا ناشی از عدم پرداختن به هویت اشیاء و درگیر شدن با صور مشتق از آنها و مباحث زبانشناختی (هرمنوتیک) می داند او می گوید:فلسفه برای زبان علمی و غیر علمی تمایزاتی قائل است. زبان فلسفه علمی را زبانی با سیری یکطرفه می داند، از اینرو برای زبان علمی و ریاضی تفکیک اساسی معنادار و بی معنایی را در نظر می گیرد و در قبال آن چند معنایی فلسفه را اساس فلسفه معاصر دانسته و آنرا در مقابل سلطه گری سرمایه و اطلاعات قرارمی دهد، به طور کلی او برای فلسفه سیر چند خطی قائل است که از یک نقطه واحد شروع می شود، زبان شناسی و هرمنوتیک را درگیر شدن در صور و دوری از ذات حقیقی اشیاء می داند و بر اساس ایده افلاطون(Plato) در کتاب کلاسیک « گراتیلوس» (کتابی در باب زبان فلسفه) که می گوید:«ما فیلسوفان از اشیاء شروع می کنیم نه از کلمات». در پیدا کردن و گریز از صور ظاهری اشیاء و رسیدن به حقیقت اشیاء و رسیدن به حقیقت ذات شیء و فیلگورهای واحد «Singular» تئوری فلسفه رخداد یا واحد «Singularity» را مطرح می سازد که بر اساس فلسفه معنای واحد در سیر چند خطی خلاصه می شود، او سیر چند خطی را جدای از زبان بیمارگونه یا فلسفه ای که در یک هرمنوتیک خاص تعریف می شود می بیند، از اینرو در بحث انگاره میانی لازم دیدم نگاهی گذرا به فلسفه رخداد داشته باشم. فلسفه رخداد در مبانی علمی خود فراتر از « فلد » و تئوری تک بعدی (تک ضلعی) تاشده ها و همچنین فراتر از تئوری فراکتال یا پیچیدگی است.

زیر تیغ معماری

پیتر آیزنمن :چارلز جنکز ظرفیت خاصی برای پیشگویی آنچه در معماری اتفاق خواهد افتاد دارد.او با معماری بعد از مدرن به دنبال گذشته بود ولی با کتاب معماری پرش کیهانی خود برای اولین بار رو به آینده دارد.

پیتر آیزنمن :حقایق علمی بهانه ای برای معماری هستند نه توجیهی برای آن.

آلبرتو پرز گومس :حتی دیدگاه ریاضیدانی چون مندلبروت از معماری همانند دیدگاه پرنس چارلز تقلیدی کهنه است.

میس ونده رو :هیچ کس نمیتواند هر صبح دوشنبه یک سبک معماری جدید اختیار کند.

میس ونده رو :ترجیح میدهم خوب باشم تا جالب توجه.

هوشنگ سیحون :کلام آخر من ایران است.

لوکوربوزیه :چشمهایی که نمی بینند زیبایی نوین عصر حاضر را.

لوکوربوزیه :من ترسیم­کردن را به حرف­زدن ترجیح می­دهم، زیرا ترسیم­کردن سریع­تر است و مجال کمتری برای دروغ­گفتن باقی می­گذارد.

هوشنگ سیحون، معمار و طراح پیشرو و صاحب سبک در معماری نوین ایرانی است که آثار زیبا، ماندگار، معتبر و بی­نظیرش با گذشت چندین دهه­ از ساخت آنها، همچنان بر تارک معماری معاصر ایران می­درخشند، آثاری همچون آرامگاه ابوعلی­سینا و باباطاهر در همدان، آرامگاه حکیم عمرخیام و کمال­الملک در نیشابور، آرامگاه نادرشاه افشار در مشهد و ده­ها اثر دیگر. سیحون که می­توان او را متعلق به نسل اول معماران مدرن در ایران دانست، در آثار متعدد خود توانسته است به بیانی نوین در تلفیق معماری سنتی ایران و معماری مدرن دست یابد. همچنین او علاوه بر فعالیت در عرصه معماری، ذخایر فرهنگی دورافتاده­ترین نقاط ایران را کشف و ثبت کرده و ارزش هنری­ آنها را به خود ایرانی­ها نشان داده است.

هوشنگ سیحون در سال 1299 شمسی در یک خانواده هنرمند در تهران به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در سال 1319 در تهران به پایان رساند. او از کودکی عشق و علاقه زیادی به نقاشی داشت، بطوری­که به گفته خودش از زمانی که ­توانست قلم و زغال به دست بگیرد، نقاشی را آغاز نموده است. به خاطر همین عشق و علاقه زیاد به نقاشی، پس از گرفتن دیپلم درصدد بود تا در رشته­ای مطابق با استعدادش ادامه تحصیل دهد، تا اینکه در آن سال، یعنی سال 1319، دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران توسط عده­ای از آرشیتکت­ها، باستان­شناسان و نقاشان فرانسوی و چند نفر از شاگردان کمال­الملک تأسیس شد. او با استفاده از این موقعیت، به تحصیل در رشته معماری این دانشکده پرداخت و در سال 1323 با نمره عالی از این رشته فارغ­التحصیل شد.

هوشنگ سیحون

دراین مجال به معرفی مردی می پردازم که طرح و قلم او حرف می زند با تاریخ.
مرد بناهای ماندگار؛ مردی که گل می افشاند تا طرحی نو در اندازد.
اگر در لابلای عکس های یادگاری از شهر و دیارتان ایران، عکسی از باغ و عمارت حکیم ابوعلی سینا دارید، طرح این مرد بزرگ هم نمایان است، اگر لختی در باغ آرامگاه حکیم عمر خیام و یا در کنار مقبره ی زیبای کمال الملک در
نیشابور مبهوت مانده اید، بی شک خالق آن همه طرح و نقش را نیز یاد کرده اید؛ بله، هوشنگ سیحون به میان ما خواهد آمد، معمار و نقاش عمارت ها و موزه های ماندگار؛ طراح موزه آرامگاه نادرشاه افشار و مقبره ی کلنل محمد تقی خان پسیان سردار آزاده ی خراسان؛ طراح بنای موزه توس و دهها عمارت دیگر.
سیحون، نقش اندازی ست که با ما در دنیای ابعاد، از معانی پر رمز و راز باطن می گوید، به راستی که او، معانی و فلسفه نظری و وجودی بزرگانی که معمار و طراح آرامگاه هر یک از آنان بوده است را در نقش مقبره ی آنان به دام انداخته است، و این همان جلوه ایی از هنر است که ما را به سوی شعور می کشاند.
هوشنگ سیحون در سال 1338 آرامگاه حکیم عمر خیام را مبتنی بر اصول ریاضی و مثلثاتی خیامی، محاسبه و طراحی کرده است؛ سیر در دهلیزها و طاق و ایوان مقبره، خود سفری ست به جهان بی نهایت معانی خیام.
سیحون حتی انتخاب مصالح ساخته های خویش را منطبق با خصوصیات شخصیتی و زندگی هر یک از آن بزرگان انجام می دهد، او در کتاب « نگاهی به ایران» در مورد بنای آرامگاه نادر شاه افشار می نویسد: « ماده اصلی ساختمان از سنگ خارای منطقه کوهسنگی مشهد، مشهور به سنگ هر کاره است، این سنگ یکی از مقاوم ترین سنگ هایِی ست
که در ایران وجود دارد، او دلیل این انتخاب را اشاره به صلابت و عظمت نادر شاه افشار می داند».

زمانی که مشغول ویراستاری نهایی متن یکی از مجموعه کتابهای انگاره میانی بودم, به متنی از آلن بادیو فیلسوف معاصر غربی در باب فلسفه سیاسی معاصر برخوردم که در آن به نقد هرمنوتیک ژاک دریدا و رد آن پرداخته بود, این متن به جهت تئوریهای فلسفه سیاسی معاصر تهیه و تدوین شده بود ولیکن روال استنتاجی آن, برای  اینجانب جالب توجه بود. از آنجا که تئوریهای مهم نیمه دوم معماری قرن بیستم اکثراً بر مبنای اصول فلسفی و فلسفه هنر بنا نهاده شده اند, بر آن شدم تا وضعیت فلسفی تئوری بادیو را در قیاس با معیارهای معماری و هنر بررسی کنم, این بررسی تا حدود زیادی موفق و تاثیرگذار شد تا آنجا که با توجه به متن پژوهش انگاره میانی در مبانی تطبیقی هنر, مبانی کلی تئوری « معماری رخداد» از دل آن بیرون آمد. مبانی که قطعاً خالی از اشکالات و نواقص نیست و لیکن ساختار کلی آن می تواند روشی جدید در تئوریهای روز معماری و هنر باشد, اساتید و بزرگواران بی شماری به بررسی و کنکاش در تئوریهای روز معماری و معماران و هنرمندان پرداخته اند, بیشتر پژوهشهای بنیادین در باب تفکر هنر و معماری در سالهای معاصر بر مبنای پیچیدگیهای خطی و سیر خطی تبدیل اثر ذهنی به اثر اجرایی می باشد و نظریه پردازان بسیاری بر مبنای تعاریف فلسفی تئوریهایی را شکل داده اند که قطعاً این تفکرات پیش زمینه مناسبی جهت رسیدن به فرض «معماری رخداد» می باشد. نگاه هایدگر به هنر, دیدگاه ژاک دریدا و هرمنوتیک او , چارلز جنکز و پیدایش کیهانی و حتی قبل از همه آنها «نیچه» اساساً بر نوعی روند خطی در نوع طراحی, نظم بخشیدن در هنر, اشارات محسوس دارند.

طی قرن‌ها، چندین فیلم ویژگی‌های معماری را در نقش اصلی به نمایش گذاشته‌اند . به راحتی می‌توان صحنه‌هایی از سری فیلم‌های 007 جیمزباند را به خاطر آورد که در آنها جنایتکاران در خانه‌های مدرن و کاملا راحت زندگی می‌کردند.

بی تردید معماری نخستین چیزی نیست که با فکر کردن در رابطه با فیلم به ذهن می‌رسد، اما پس از خلق تصاویر متحرک (انیمیشن)، معماری غالبا نقشی کلیدی در این زمینه ایفا کرده است.
ساختمان‌ها در شکل‌گیری نقش کاراکتر های فیلم موثرند و به درک ظرافت‌های نهفته در داستان فیلم یاری می‌رسانند.

      به عنوان مثال به فیلم «نمایش ترومن» می پردازیم که در آن ترومن بربانک نقش شخصی با نام جیم‌کری را ایفا می‌کند. وی که در شهری خیالی در آمریکا زندگی می‌کند و زندگی به نسبت خوبی نیز دارد ناگهان روزی متوجه می‌شود که زندگیش واقعی نیست و بخشی از یک نمایش طولانی مدت تلویزیونی است که میلیون‌ها بیننده دارد که ناظر زندگی ترومن از دوران کودکی تا بزرگسالی بوده‌اند.

رنزو پیانو
رنتزو پیانو یک استاد مطلق در زمینه نور و روشنایی است. درکی خارق‌العاده از هنرساختمان‌سازی و مقیاس و اندازه‌های اجزای ساختمان دارد. من فکر نمی‌کنم کسی مانند او وجود داشته باشد. او فرزند یک ساختمان‌ساز است؛ با پدرش، که بسیار به ساختمان‌ساز بودن خود افتخار می‌کرد، ‌بسیار صمیمی بود. این موارد به ‌او اصولی شگرف داد. نکته غیرعادی در مورد پیانو 68 ساله، این است که او از پروژه کوچک گرفته تا بزرگ را انجام میدهد. من تا بحال معماری بمانندش ندیده بودم.

کوروش رفیعی

معماران گذشته تنها به دنبال عظمت و شکوه بیشتر بنا بوده اند .ارتفاع بیشتر ،دهنه های بزرگتر ، همه و همه به خاطر رسیدن به جلال و جبروت بیشتر بوده است .

در این میان تفاوتی بین معماری شرق و غرب نیست . از تخت جمشید گرفته تا مساجد جامع و بناهای ایلخانی و از معماری یونان تا روم و گوتیک .

اما دلیل این امر چیست . مسلما دلیل اصلی آن ایجاد ترس از مافوق بوده است . مافوق میتواند در این میان شاه یا خدا باشد. در ایران باستان شاه تقریبا با خدا یکی است و ترس از شاه معادل ترس از خداودندگار بوده است .ستونهای بلند و تندیسهایی با چشمان دریده که  چشم  در چشم می دوزند چنان دلهره ای در انسان ایجاد می کند که قدرت تفکر را از او سلب کرده و در حالتی از مسخ به تسخیر خدایان در می آید.

در کلیسا های گوتیک این هراس دو چندان می شود هر گاه صدای  زمزمه ی حضار در فضا طنین افکنده و چیزی شبیه صدای اشباح یا ارواح را می شنوی .

 - مرحوم استاد محمد کریم پیرنیا
- نادر اردلان
- داراب دیبا
- مرحوم سید هادی میرمیران